© Raybar Productions 2015
Stainkroeg Actueel Openingstijden Agenda Groepen & Partijen Route Contact Foto's Links

Steenfabriek “Het Noorden”


De Steenfabriek werd in 1800, tijdens de Franse bezetting opgericht door de Maire (=burgemeester) van Veendam, Mr. H.J.M. Hulsink. De fabriek was een van de eerste bedrijven, zo niet de eerste van Veendam.

De ligging van de fabriek aan de Ommelanderwijk was gekozen omdat de brandstof, toen nog turf, in de naaste omgeving voldoende voorhanden was en omdat de afzet in de omringende dorpen verzekerd was. Weliswaar moest de klei over een afstand van 10 á 15 km per schip worden aangevoerd maar dit gaf toen nog geen problemen. In 1824 werd de fabriek gekocht door Klaas Wilkens (van de in 1823 opgerichtte firma K. en J. Wilkens), Brans en v.d. Tuuk (notaris in Veendam). De vader van Klaas en Jan Wilkens, Frans Wilkens, was reeds voor 1824 voor ⅓ mede-eigenaar van de steenfabriek. Dit aandeel ging dus in 1824 over in handen van de firma K. en J. Wilkens. In 1854 overleed v.d. Tuuk en tevens trok de firma K. en J. Wilkens zich terug. Hun aandelen werden verkocht aan de reeds genoemde Brans en aan een Duitser, Kramme, uit Zwolle.

In 1893 veranderde de steenfabriek opnieuw van eigenaar. De fabriek werd gekocht door Hazewinkel en in 1907 omgezet in N.V. Kunststeenfabriek “Het Noorden” v/h A.R. Hazewinkel.

Naast de bestaande oven voor metselstenen werd een kleinere oven gebouwd voor de fabrikage van sierstenen. In 1913 raakte het bedrijf in financiële moeilijkheden. De bank gaf opdracht aan  Boiten, een aannemer die regelmatig gebouwen taxeerde, het gebouw te schatten. De opdracht leidde er uiteindelijk toe dat R. Boiten de fabriek zelf kocht. De bank vond het geschatte bedrag aan de hoge kant en vroeg Boiten om de zaak nog eens opnieuw na te gaan. Deze kwam weer op hetzelfde bedrag uit en bood aan om de fabriek voor dat bedrag te kopen, hetgeen gebeurde. In 1917 werd de fabriek omgezet in de firma R. Boiten met firmanten R. en G. Boiten en in 1924 werd het N.V. Steenfabriek “Het Noorden”.

Het bedrijf werd verbouwd en voorzien van een moderne oven.

In 1930 werd het bedrijf geheel gemoderniseerd.  Het was de eerste steenfabriek in het noorden met een kunstmatige drooginrichting.

De crisisjaren betekende ook voor de fabriek moeilijke tijden.

De afzet stagneerde en de prijzen daalden. In de periode 1933-1936 moest de fabriek zelfs worden stilgelegd.

In 1936 werd de fabriek weer in bedrijf gesteld. Naast metselstenen begon men, als eerste fabriek in Nederland, met de productie van holle vloerstenen. Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog braken echter opnieuw moeilijk tijden aan en in 1943 moest de fabriek opnieuw worden stilgelegd toen de Duitse bezetters de brandstoftoewijzing introkken.

In 1945 kreeg F.Th. Boiten de leiding, die hij behield totdat de fabriek in 1970 werd gesloten. Doordat de oven en de machines in de oorlog sterk verwaarloosd waren, kon de productie pas in 1946 worden hervat. De fabriek werd in de jaren vijftig verder gemoderniseerd en goede en minder goede jaren wisselden elkaar af.

Tegen het einde van de jaren zestig ging het zeer slecht met de steenindustrie, vooral de steenfabrieken die de klei van elders moesten aanvoeren hadden het moeilijk. De concurrentie was moordend. Veel steenfabrieken werden gedwongen de deuren voorgoed te sluiten en in 1970 werd ook de N.V. Steenfabriek : “Het Noorden” stilgelegd, waarmee een eind was gekomen aan de oudste fabriek van Ommelanderwijk.


Bron: “Van de Wieke Meneer – geschiedenisboekje Ommelanderwijk”.